Bạn đã bao giờ cầm trên tay bảng lương và tự hỏi tại sao lương thực nhận lại ít hơn con số đã thỏa thuận? Bạn có biết những khoản tiền bị trừ đi đó là gì và chúng được sử dụng ra sao không? Câu trả lời chính là thuế và bảo hiểm – hai khái niệm tuy quen thuộc nhưng không phải ai cũng hiểu rõ. Đối với người trẻ, đặc biệt là những người mới đi làm, việc nắm vững các kiến thức này không chỉ giúp bạn thực hiện đúng nghĩa vụ công dân mà còn bảo vệ quyền lợi chính đáng của bản thân.
Vậy, hãy cùng khám phá sâu hơn về hai “người bạn” đồng hành này trên chặng đường sự nghiệp của bạn.
Phần 1: Hiểu đúng về Thuế thu nhập cá nhân (TNCN)
Thuế TNCN là khoản tiền mà người lao động phải trích nộp từ thu nhập của mình vào ngân sách nhà nước. Đây là một trong những nguồn thu quan trọng để nhà nước duy trì và phát triển đất nước, từ xây dựng cầu đường, trường học, bệnh viện cho đến các chính sách an sinh xã hội.
1. Ai phải đóng thuế TNCN?
Theo pháp luật Việt Nam, bất kỳ ai có thu nhập từ tiền lương, tiền công và các khoản thu nhập khác từ 9 triệu đồng/tháng trở lên sau khi đã trừ đi các khoản giảm trừ gia cảnh (năm 2024) đều phải đóng thuế TNCN.
2. Cách tính thuế thu nhập cá nhân
Thuế TNCN được tính theo biểu lũy tiến từng phần, nghĩa là thu nhập càng cao, thuế suất càng lớn. Công thức chung là:
- Thu nhập chịu thuế = Thu nhập từ tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp, trợ cấp, thưởng
- Các khoản được giảm trừ = Bản thân người nộp thuế + Người phụ thuộc (con cái, cha mẹ…) + Các khoản đóng góp từ thiện, bảo hiểm bắt buộc…
- Thu nhập tính thuế = Thu nhập chịu thuế – Các khoản được giảm trừ
- Thuế TNCN phải nộp = Thu nhập tính thuế x Thuế suất
Ví dụ, nếu lương của bạn là 15 triệu đồng/tháng và không có người phụ thuộc, sau khi trừ đi 11 triệu đồng giảm trừ gia cảnh cho bản thân, thu nhập tính thuế của bạn là 4 triệu đồng. Mức thuế suất cho thu nhập này là 5%, vậy thuế TNCN phải nộp là 4triệu×5%=200.000 đồng.
3. Tại sao cần quan tâm đến thuế TNCN?
- Đảm bảo quyền lợi: Hiểu rõ cách tính thuế giúp bạn biết liệu công ty có tính thuế đúng hay không, tránh tình trạng bị khấu trừ sai.
- Kế hoạch tài chính: Việc biết rõ số tiền thuế phải nộp giúp bạn có thể lập kế hoạch chi tiêu và tiết kiệm hợp lý.
- Nghĩa vụ công dân: Đóng thuế đầy đủ và đúng hạn là nghĩa vụ của mỗi cá nhân, góp phần vào sự phát triển chung của xã hội.
Phần 2: Bảo hiểm – “Tấm lá chắn” tài chính cho cuộc sống
Nếu thuế là khoản tiền bạn đóng góp cho nhà nước, thì bảo hiểm là khoản tiền bạn đóng để bảo vệ bản thân và gia đình trước những rủi ro bất ngờ trong cuộc sống. Ở Việt Nam, có hai loại bảo hiểm chính mà người lao động cần quan tâm: Bảo hiểm xã hội và Bảo hiểm y tế.
1. Bảo hiểm Xã hội (BHXH)
BHXH là loại hình bảo hiểm bắt buộc, được trích từ lương hàng tháng để chi trả cho các chế độ như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí và tử tuất.
- Đóng BHXH để làm gì? Đóng BHXH không chỉ là nghĩa vụ mà còn là một khoản đầu tư cho tương lai. Khi bạn nghỉ hưu, BHXH sẽ đảm bảo cho bạn có một khoản lương hưu hàng tháng. Ngoài ra, nó còn chi trả cho các trường hợp bạn gặp rủi ro trong công việc hoặc cần nghỉ thai sản.
2. Bảo hiểm Y tế (BHYT)
BHYT là loại hình bảo hiểm nhằm chi trả một phần hoặc toàn bộ chi phí khám chữa bệnh, phục hồi chức năng và một số dịch vụ y tế khác.
- Đóng BHYT để làm gì? BHYT là một “phao cứu sinh” tài chính khi bạn không may mắc bệnh. Nó giúp bạn giảm gánh nặng chi phí khám chữa bệnh, đặc biệt là khi phải điều trị dài ngày hoặc mắc các bệnh hiểm nghèo.
3. Mức đóng bảo hiểm bắt buộc
Thông thường, người lao động sẽ phải đóng một tỷ lệ phần trăm nhất định từ lương tháng của mình để tham gia BHXH và BHYT. Tùy theo quy định của pháp luật tại từng thời điểm, mức đóng sẽ có sự thay đổi. Phần còn lại của các loại bảo hiểm này sẽ do công ty hoặc người sử dụng lao động đóng.
Phần 3: Lựa chọn Bảo hiểm tự nguyện: Đầu tư cho sự an tâm
Ngoài các loại bảo hiểm bắt buộc, bạn còn có thể tham gia các loại bảo hiểm tự nguyện để tăng cường sự bảo vệ cho bản thân và gia đình.
1. Bảo hiểm nhân thọ:
Đây là loại bảo hiểm kết hợp giữa bảo vệ và tiết kiệm. Khi tham gia bảo hiểm nhân thọ, bạn sẽ đóng một khoản phí định kỳ. Nếu không may gặp rủi ro như tai nạn hoặc tử vong, công ty bảo hiểm sẽ chi trả một khoản tiền lớn để hỗ trợ tài chính cho gia đình bạn. Nếu bạn sống khỏe mạnh đến khi hợp đồng đáo hạn, bạn sẽ nhận lại toàn bộ số tiền đã đóng cùng với lãi suất.
2. Bảo hiểm sức khỏe:
Bảo hiểm sức khỏe tự nguyện giúp bạn được khám chữa bệnh tại các bệnh viện tư nhân, quốc tế với dịch vụ tốt hơn, nhanh chóng hơn và được chi trả chi phí điều trị lớn hơn so với BHYT bắt buộc.
3. Lựa chọn bảo hiểm tự nguyện như thế nào?
- Xác định nhu cầu: Bạn muốn bảo vệ bản thân trước những rủi ro gì? Bạn muốn có thêm khoản tiết kiệm cho tương lai không?
- So sánh các gói bảo hiểm: Nghiên cứu kỹ các sản phẩm của nhiều công ty khác nhau, so sánh quyền lợi, mức phí và độ uy tín của công ty.
- Đọc kỹ hợp đồng: Đừng vội ký hợp đồng mà không đọc kỹ các điều khoản, quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Nếu có gì không rõ, hãy hỏi ngay tư vấn viên.
Kết luận
Hiểu biết về thuế và bảo hiểm không chỉ là một kiến thức tài chính cần thiết mà còn là một kỹ năng sống quan trọng. Nó giúp bạn quản lý tài chính cá nhân hiệu quả hơn, đảm bảo quyền lợi của mình trong công việc và có một “tấm lá chắn” vững vàng trước những biến cố không lường trước trong cuộc sống.
Hãy bắt đầu ngay hôm nay bằng cách kiểm tra bảng lương của mình, tìm hiểu về các loại bảo hiểm mà công ty đang đóng cho bạn, và cân nhắc tham gia thêm các loại bảo hiểm tự nguyện để có một tương lai tài chính vững chắc và an toàn hơn.
