Tái bảo hiểm là hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm nhằm mục đích giảm tổn thất để chi trả rủi ro phát sinh trong đời sống, sinh lợi, theo đó doanh nghiệp bảo hiểm nhận một khoản phí bảo hiểm của doanh nghiệp bảo hiểm khác để cam kết bồi thường cho các trách nhiệm đã nhận bảo hiểm.
Sự tồn tại của các rủi ro là nguyên nhân chính dẫn đến sự ra đời của hoạt động tái bảo hiểm trên toàn thế giới. Ngành kinh doanh này tuy còn mới mẻ ở Việt Nam nhưng dần trở nên sôi động hơn bao giờ hết.
Tái bảo hiểm là gì ?
Bảo hiểm là sự đảm bảo chi trả một số tiền nhất định của doanh nghiệp bảo hiểm cho người mua bảo hiểm nhằm bù đắp thiệt hại khi không may gặp rủi ro trong cuộc sống với sự thỏa thuận trước về số phí và quyền lợi bảo hiểm.
Tái bảo hiểm (Reinsurance) xảy ra khi nhiều công ty bảo hiểm chia sẻ rủi ro bằng cách mua hợp đồng bảo hiểm từ các công ty bảo hiểm khác để hạn chế tổn thất toàn bộ của chính họ trong trường hợp thiên tai.
Tái bảo hiểm được Hiệp hội Tái bảo hiểm Hoa Kỳ mô tả là “bảo hiểm của các công ty bảo hiểm”, ý tưởng là không có công ty bảo hiểm nào tiếp xúc quá nhiều với một sự kiện hoặc thảm họa đặc biệt lớn.
Pháp luật Việt Nam quy định, việc tái bảo hiểm phải ưu tiên thu xếp cho các doanh nghiệp bảo hiểm được phép hoạt động tại Việt Nam trước khi chuyển nhượng ra nước ngoài.
Quá trình hình thành của tái bảo hiểm
Hiệp hội Tái bảo hiểm Hoa Kỳ tuyên bố rằng nguồn gốc của tái bảo hiểm có thể bắt nguồn từ thế kỷ 14, khi nó được sử dụng cho bảo hiểm hàng hải và hỏa hoạn. Kể từ đó, nó đã phát triển để bao phủ mọi khía cạnh của thị trường bảo hiểm hiện đại.
Có những công ty chuyên bán tái bảo hiểm ở Hoa Kỳ, có những bộ phận tái bảo hiểm trong các công ty bảo hiểm chính của Hoa Kỳ và có những công ty tái bảo hiểm bên ngoài Hoa Kỳ không được cấp phép ở Hoa Kỳ. Nhượng quyền mua tái bảo hiểm trực tiếp từ nhà tái bảo hiểm hoặc thông qua môi giới hoặc trung gian tái bảo hiểm.
Các hình thức tái bảo hiểm
Tái bảo hiểm tạm thời
Tái bảo hiểm tạm thời hay còn gọi là tái bảo hiểm tuỳ ý lựa chọn, là hình thức tái bảo hiểm mà công ty bảo hiểm gốc chuyển nhượng cho công ty tái bảo hiểm từng dịch vụ hay từng đơn bảo hiểm một cách riêng lẻ.
Công ty tái bảo hiểm có quyền nhận, từ chối hoặc chỉ nhận tái bảo hiểm với một tỷ lệ mà họ cho là thích hợp. Công ty bảo hiểm gốc có nghĩa vụ phải cung cấp cho công ty tái bảo hiểm mọi thông tin có liên quan đến dịch vụ được bảo hiểm. Tuy nhiên, trên thực tế, nhà tái bảo hiểm tiến hành đánh giá mức độ rủi ro của dịch vụ rồi quyết định có nhận tái bảo hiểm hay không mà không cần đầy đủ các chi tiết.
Ưu điểm:
- Cho phép các công ty bảo hiểm nhỏ, với kinh nghiệm tương đối hạn chế có thể cạnh tranh để nhận những dịch vụ lớn nằm ngoài khả năng của mình, bởi vì họ có thể sử dụng được chuyên môn nghiệp vụ và khả năng vốn của các thị trường tái bảo hiểm quốc tế.
- Cho phép công ty bảo hiểm gốc nhận những dịch vụ nằm ngoại phạm vi khai thác thông thường của mình. Những dịch vụ như vậy chủ yếu là theo yêu cầu đặc biệt của khách hàng mà công ty bảo hiểm gốc phải chấp nhận để giữ uy tín cho mình.
- Một nhóm các công ty bảo hiểm gốc có quan hệ thân thiết có khả năng trao đổi các rủi ro được đánh giá là tốt trên cơ sở tạm thời để tiến hành phân tán rủi ro và đảm bảo doanh thu ổn định.
Tái bảo hiểm cố định
Tái bảo hiểm cố định hay còn gọi là tái bảo hiểm bắt buộc, là hình thức tái bảo hiểm mà theo đó công ty nhượng phải nhượng cho nhà tái bảo hiểm tất cả các đơn vị rủi ro bảo hiểm gốc mà hai bên đã thoả thuận và quy định trong hợp đồng. Ngược lại, nhà tái bảo hiểm cũng buộc phải chấp nhận bảo hiểm toàn bộ các rủi ro đó.
Ưu điểm:
- Giúp công ty nhượng chủ động chấp nhận, định phí bảo hiểm cho rủi ro bảo hiểm gốc mà không phải mất thời gian tham khảo ý kiến của của nhà tái bảo hiểm, do đó hợp đồng bảo hiểm sẽ nhanh chóng được ký kết.
- Công ty nhượng được nhà tái bảo hiểm bảo vệ cho mọi rủi ro thuộc phạm vi hợp đồng, do đó khả năng an toàn của công ty bảo hiểm được đảm bảo.
- Việc nhận tái bảo hiểm theo hợp đồng cố định cho phép công ty tái bảo hiểm nhận được nhiều dịch vụ hơn so với việc nhận từng hợp đồng tạm thời đơn lẻ. Nhà tái bảo hiểm có điều kiện thu được phí lớn, phù hợp với nguyên tắc “quy luật số đông” giúp nhà tái bảo hiểm có điều kiện đẩy mạnh tiến bộ kỹ thuật của ngành bảo hiểm bằng việc chấp nhận rủi ro mới.
Nhược điểm:
- Thường có tính ổn định cho một giai đoạn nhất định, do đó thiếu tính linh hoạt trước những thay đổi của công ty chuyển nhượng.
- Tái đi tất cả rủi ro, trong khi có những đơn vị rủi ro với số tiền bảo hiểm nhỏ nằm trong khả năng tài chính của DN bảo hiểm.
- Nếu công ty nhượng bảo hiểm thiếu kinh nghiệm, đặc biệt sơ suất việc ký kết hợp đồng gốc thì hậu quả đối với các nhà tái bảo hiểm rất khó lường trước được.
Tái bảo hiểm lựa chọn-bắt buộc
Là một hình thức bảo hiểm mà công ty nhượng không bắt buộc phải nhượng tất cả những dịch vụ mà mình nhận bảo hiểm, nhưng ngược lại nhà tái bảo hiểm bắt buộc phải chấp nhận các dịch vụ mà công ty nhượng đã đưa vào thoả thuận này với điều kiện là những dịch vụ đó phải phù hợp với nội dung và điều khoản đã qui ước của hợp đồng tái bảo hiểm thoả thuận.
Các bên tham gia hợp đồng tái bảo hiểm tuỳ ý lựa chọn- bắt buộc cần phải có sự trung thực tuyệt đối để đảm bảo lợi ích cho các nhà nhận tái bảo hiểm.
Các phương thức tái bảo hiểm
Có 2 phương thức tái bảo hiểm:
- Tái bảo hiểm theo tỉ lệ (proportional Reinsurance): phân chia số tiền bảo hiểm, trách nhiệm bồi thường và phí bảo hiểm giữa công ty nhượng tái bảo hiểm và công ty nhận tái bảo hiểm theo một tỉ lệ nhất định trên cơ sở thỏa thuận.
- Tái bảo hiểm phi tỉ lệ ( non-proportional Reinsurance): Còn gọi là tái bảo hiểm vượt mức bồi thường. Phân bổ trách nhiệm bồi thường theo hạn mức thỏa thuận. Công ty nhượng tái bảo hiểm sẽ giữ lại với một hạn mức trách nhiệm nhất định ( deductible hoặc excess point). Vượt quá hạn mức này công ty nhận tái bảo hiểm sẽ chịu trách nhiệm bồi thường cho công ty nhượng tái bảo hiểm.
Cách thức hoạt động của tái bảo hiểm
Bằng cách phân tán rủi ro, một công ty bảo hiểm cá nhân có thể tiếp nhận những khách hàng mà việc bảo hiểm sẽ là gánh nặng quá lớn đối với một công ty bảo hiểm đơn lẻ có thể xử lý một mình. Khi tái bảo hiểm xảy ra, phí bảo hiểm do người được bảo hiểm trả thường được chia sẻ bởi tất cả các công ty bảo hiểm có liên quan.
Nếu một công ty tự chịu rủi ro, chi phí đó có thể phá sản hoặc hủy hoại tài chính của công ty bảo hiểm và có thể không bù đắp được tổn thất cho công ty ban đầu đã trả phí bảo hiểm.
Ví dụ, hãy xem xét một cơn bão lớn đổ bộ vào Florida và gây ra thiệt hại hàng tỷ đô la. Nếu một công ty bán tất cả bảo hiểm cho chủ nhà, thì khả năng công ty đó có thể bù đắp những tổn thất sẽ khó xảy ra. Thay vào đó, công ty bảo hiểm bán lẻ dàn trải các phần của phạm vi bảo hiểm cho các công ty bảo hiểm khác (tái bảo hiểm), do đó phân tán chi phí rủi ro giữa nhiều công ty bảo hiểm.
Quy chế tái bảo hiểm
Các công ty tái bảo hiểm của Hoa Kỳ được quy định trên cơ sở từng tiểu bang. Các quy định được thiết kế để đảm bảo khả năng thanh toán, ứng xử phù hợp với thị trường, các điều khoản hợp đồng, tỷ giá công bằng và để bảo vệ người tiêu dùng. Cụ thể, các quy định yêu cầu doanh nghiệp tái bảo hiểm phải có khả năng thanh toán về mặt tài chính để có thể đáp ứng các nghĩa vụ của mình đối với doanh nghiệp tái bảo hiểm.
Lợi ích của tái bảo hiểm
Đối với doanh nghiệp bảo hiểm
- Chuyển giao rủi ro: Các công ty có thể chia sẻ hoặc chuyển giao các rủi ro cụ thể với các công ty khác.
- Bán chênh lệch: Có thể kiếm thêm lợi nhuận bằng cách mua bảo hiểm ở nơi khác với giá thấp hơn phí bảo hiểm mà công ty thu từ các chủ hợp đồng.
- Quản lý vốn: Các công ty có thể tránh phải chịu những khoản lỗ lớn bằng cách vượt qua rủi ro; điều này giải phóng thêm vốn.
- Biên khả năng thanh toán: Việc mua bảo hiểm cứu trợ thặng dư cho phép các công ty chấp nhận khách hàng mới và tránh phải huy động thêm vốn.
- Chuyên môn: Chuyên môn của một công ty bảo hiểm khác có thể giúp một công ty có được xếp hạng và phí bảo hiểm cao hơn.
Đối với hệ thống tài chính quốc gia
Đối với các nước có nền kinh tế tập trung như Việt Nam, tái bảo hiểm là một lĩnh vực đặc biệt của hệ thống bảo hiểm nhà nước và đồng thời cũng là một bộ phận của ngành kinh tế đối ngoại. Những chức năng chủ yếu của hoạt động tái bảo hiểm đối với hoạt động tài chính quốc gia là:
- Đảm bảo tính ổn định và sự chắc chắn cho quá trình sản xuất, kinh doanh của các đơn vị kinh tế, từ đó tạo điều kiện tốt cho họ phát triển kinh doanh.
- Giúp giảm sự chênh lệch về kết quả trong hoạt động kinh doanh của các công ty bảo hiểm khi tỷ lệ phí và chi phí bồi thường vẫn được giữ nguyên.
- Đảm bảo tính ổn định của ngân sách ngoại tệ nhà nước, bao gồm kế hoạch chi tiêu ngoại tệ nhằm phát triển sản xuất một cách đồng bộ.
- Tăng thu nhập quốc dân và nâng cao đời sống của nhân dân.
- Đồng thời, tái bảo hiểm không chỉ là sự phân tán rủi ro cho những nhà bảo hiểm mà còn là sự phân tán rủi ro giữa các quốc gia với nhau. Khi những tổn thất, thiệt hại lớn xảy ra hoàn toàn có thể được phép san sẻ với số lượng đông những người đã tham gia đóng bảo hiểm ở các quốc gia.
